Ұялған тек тұрмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ұялшақтықтан немесе қысылғандықтан қарап қалмай, әрекетке көшуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында — ұялған адам орнында тұрып қалмайды, бір қимыл жасап, жағдайды түзетуге тырысады. Астарлы мағынасы — қателескен, қысылған, именген кісі намыстанып қана қоймай, жауапкершілік алып, істі жалғастыруы тиіс. Қазақ ұғымында ұят — жаман емес, бірақ ол әрекетсіздікке айналмауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұялған» сөзі — адамның ішкі қысылысы, именуі, елден беті қайтуы сияқты күйді білдіреді. «Тек тұрмас» дегені — бір жерде қатып қалмайды, қозғалады, амал табады деген ишара. Яғни мақал ұятты сезіну мен жігердің қатар жүруін меңзейді. Халық бұл арқылы адамға сылтау айтпай, іске кірісуді, қателігін түзетуді ескертеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, студент сабаққа дайындалмай қалып, көпшілік алдында жауап беруге ұялып тұрса, тек қана қысылып отырмай, қателігін мойындап, келесіде дайындалуға тырысуы керек. Сол кезде ұят кедергі емес, түзелуге себеп болады.