Арыңды жеме, барыңды же.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында «ар-намысыңды қорлама, қолыңдағы несібеңді қанағат қыл» деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адам өз абыройын, ұятын, адамгершілігін бәрінен жоғары қоюы керек. Қиындық көрсе де, арын сатпай, арам жолға түспей, адал еңбекпен күн көруі тиіс. «Барыңды же» дегені — барға шүкір етіп, қолдағыға разы бол, несібеңді қадірле деген насихат.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ар» — адамның ішкі тазалығы, намысы, адамдық болмысы. «Жеу» сөзі тура тамақ жеу емес, бейнелі түрде «жою, таптау, құрбан ету» мағынасында қолданылған. Ал «бар» — адамның қолындағы дүние, несібе, ризық. Осы екі ұғымды қарсы қою арқылы мақал ардың байлықтан да, өткінші пайдадан да қымбат екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам қызметте жоғарылау үшін өтірік айтып, біреуді сатып кетпей, өз орнында адал еңбек етсе, ол осы мақалдың мәнін ұстанғаны. Қысқасы, пайда үшін абыройдан айырылма, барға қанағат етіп, таза жолды таңда.