Сый сатулы , қаза қарулы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сый-құрметі мен қадірі қолдан жасалмайтынын, ол шынайы мінез бен істің нәтижесінде қалыптасатынын аңғартады. «Сый сатулы» дегені — құр сыртқы көрініс, жалған бедел, сатып алынған абырой ұзаққа бармайды деген ой. Ал «қаза қарулы» сөзі — қастыққа, жамандыққа қарсы тұратын қуат та, қорған да болады деген астарлы мән береді. Яғни адам өзін де, елін де тек шынайы қасиетпен, ақылмен, намыспен қорғайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сый» — құрмет, бедел, абыройдың бейнесі. «Сатулы» сөзі оның жасанды, сатып алынатын нәрсе емес екенін емеурінмен жеткізеді. «Қаза» — ауыр іс, кесір, зұлымдық мағынасында беріліп, ал «қарулы» — қарсы тұрар күш, қорған, жинақылықты білдіреді. Мұнда жақсы ат пен жаман істің қарама-қарсылығы айқын көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал мансапты, атақты немесе желідегі жасанды беделді шынайы адамгершіліктен жоғары қоймауды ескертеді. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде өзін тым керемет етіп көрсеткенімен, іс жүзінде уәдесінде тұрмаса, оның сыйы берік болмайды. Ал қиын жағдайда сабыр сақтап, дұрыс шешім қабылдаған адам ғана нағыз құрметке ие болады.