Сый сатулы, қаза қарулы.

Негізгі мағынасы

Мақал сый-құрмет пен қайғыға ортақтасудың адамдар арасында өзара қайтарылатынын айтады. «Сый сатулы» — құрмет сауда сияқты: сен біреуді сыйласаң, ол да сені сыйлайды, сыйламасаң — сый да келмейді. «Қаза қарулы» — қаза, яғни өлім-жітім, қайғы кезінде біреуге көңіл айтып, қолұшын берсең, басыңа іс түскенде ол да сені жалғыз қалдырмайды. «Қарулы» сөзі мұнда «қарымтасы бар, қайтарылатын» деген мағынада түсініледі. Ескі қазақ қауымында қуаныш пен қайғы ортақ болған, бір-біріне барып-келу міндетті әдет саналған. Мақал осы өзара жауапкершіліктің заңын қысқа да нұсқа жеткізеді.

Образдар мен теңеулер

«Сату» — бір нәрсе беріп, орнына екіншісін алу, айырбас. Халық құрметті осы айырбасқа теңеп, оның біржақты болмайтынын көрсеткен. «Қаза» — ауыр қайғының, «қарулы» — қарымтасы бар, өтелетін парыздың бейнесі. Екі тармақ қатар келіп, адам өмірінің жақсы күні мен ауыр күнін бірдей қамтиды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін де бұл заң өзгерген жоқ. Мысалы, әріптесіңіздің әкесі қайтыс болғанда барып көңіл айтсаңыз, кейін өз басыңызға қиындық түскенде ол алғашқылардың бірі болып жаныңыздан табылады. Ал ешкімнің тойына да, қазасына да бармайтын адам өз басына күн туғанда жалғыз қалуы мүмкін. Мақал сыйластықты күнделікті ұстап отыруды үйретеді.