Тардан кеңіген озады,
Кеңнен тарылған азады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тар жерде кеңейген нәрсе алға шығады, ал кең жерден тарысқан нәрсе әлсірейді. Астарлы мағынасы — адам да, іс те қиындықтан шыңдалады: таршылықта төзім, ептілік, табандылық танытқан жан өседі, ал молшылық пен еркіндікке масаттанып, мүмкіндігін дұрыс пайдаланбаған адам кейін құлдырайды. Яғни өмірде қиындықтың өзі адамды шыңдайды, ал бейқамдық аздырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тар» мен «кең» — тек орын емес, өмірлік жағдайдың бейнесі. «Тардан кеңіген» дегені — қысылғаннан кейін жол тауып, кеңістікке, мүмкіндікке шыққан адам. «Кеңнен тарылған» — бәрі бардай көрінсе де, дұрыс басқармай, берекесін кетірген жан. Бұл образдар арқылы халық еңбек пен ақылдың, сабыр мен сақтықтың маңызын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, шағын ғана мүмкіндікпен бастаған кәсіпкер қиындыққа мойымай, табандылықпен жұмыс істесе, кейін кәсібін кеңейтеді. Ал бастапқыда қаражаты мол бола тұра, есепсіздікпен ісін жүргізген адам шығынға ұшырайды. Демек, табысқа жеткізетін нәрсе — жағдайдың кеңдігі емес, сол жағдайды дұрыс пайдалану.
Keńnen tarylǵan azady.