Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Алыс жерде көп жүрсең,
Көңілің бір тарығар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұзақ уақыт бір ортада, бір қалыпта не бірсарынды жағдайда көп жүре берудің зиянын ескертеді. Тура мағынасында ақша қардың ақтығына ұзақ қарасаң, көз шаршап, қарығатыны айтылады. Астарлы мағынасы — адам алыс жерде, елден жырақта, туған-туыстан, таныс ортадан ұзақ ажырап жүрсе, ішкі көңілі жүдеп, сағыныш басатыны. Яғни, адамға тек дене тыныштығы емес, жан тыныштығы да керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақша қар» — тазалықтың, бірақ ұзақ қарағанда көзді талдыратын ақ кеңістіктің бейнесі. Ол бір сарын, біркелкілік, шектен шыққан күйдің символы сияқты. «Көзің қарығу» — тек көздің шаршауы емес, адамның сыртқы әсерден қажуы. Ал «алыс жерде көп жүрсең» деген жол туған жердің, ел-жұрттың, жақын ортаның қадірін білдіреді. «Көңілің тарығу» — жалғыздық пен сағыныштан ішкі әлемнің жүдеуі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұзақ уақыт шетелде оқып не жұмыс істеп жүрген адамдарға өте орынды. Мысалы, бір жас жігіт бірнеше жыл басқа қалада жүріп, туған ауылына бармай қойса, алғашында бәрі жақсы көрінгенімен, кейін сағыныш күшейіп, көңілі босай бастайды. Сондықтан мақал адамға ара-тұра елге оралып, жақындармен қауышып, жан дүниесін демалдырып тұру керегін ұқтырады.
Kóziń bir kún qaryǵar.
Alys jerde kóp júrseń,
Kóńiliń bir taryǵar.