Сыйласқанның итіне кет дегенің,
Өзіне кет дегенің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сыйласып, араласып жүрген адамның итіне «кет» деп айту — сол үй иесіне, яғни өзіне де қолайсыз сөз айтудай әсер етеді. Астарлы мағынасы — адам сыйласқан кісіні де, оның жанындағы нәрсесін де қадірлеуі керек. Біреумен әдепсіз сөйлесу, ұсақ-түйекке тиісу — өзара құрметті бұзады. Халық бұл сөз арқылы сыйластықтың шеті болмайтынын, бір адамға көрсетілген ілтипат оның айналасына да тарайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — жай ғана үй жануары емес, адамның үйімен, тұрмысымен, өмір салтымен бірге жүретін белгі. Сондықтан «иітіне кет» деу арқылы кісіге тікелей емес, жанама түрде тіл тигізу меңзеледі. Мұнда адам мен оның айналасы бөлінбейтін бір тұтас ұғым ретінде алынған. Бұл образ кішкентай көрінген сөздің өзі үлкен ренішке айналатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды қызметте, достықта, көршілік қатынаста әдеп сақтау керек болғанда қолдануға болады. Мысалы, досыңның үйіне барып, оның отбасына немесе заттарына мысқылмен қарасаң, ол досыңның өзіне құрметсіздік болып есептеледі. Яғни біреудің жанындағы дүниесін сыйлау — сол адамның өзін сыйлау.
Ózine ket degeniń.