Шындық бар жерде,
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
«Шындық бар жерде, Өтірік байқап жүреді. Шындық жоқ жерде Ші…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шындық бар ортада өтіріктің еркінсімей, үнемі сақтанып жүретінін айтады. Себебі ақиқат бар жерде жалған сөз көпке шыдамайды, тез әшкере болады. Ал шындық әлсіреген, әділдік азайған жерде өтірік өзін еркін ұстап, шіреніп, тіпті үстем болып көрінеді. Яғни мақал адамдарды тура сөйлеуге, ақиқаттан айнымай, жалғанға жол бермеуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байқап жүреді» деген тіркес өтіріктің қорқақ, сенімсіз күйін бейнелейді: шындық бар жерде ол жасырынуға мәжбүр. Ал «шіреніп, шайқап жүреді» деген сөздер өтіріктің тәкаппарланып, еш кедергісіз билік құрғандай көрінуін суреттейді. Бұл — шындық пен жалғанның күресін әсерлі бейнелейтін көркем салыстыру.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал ақпарат пен пікір көп тарайтын кезеңге өте сай келеді. Мысалы, әлеуметтік желіде біреудің жалған мәліметі тез тарауы мүмкін, бірақ тексерілген дерек пен ашық дәлел болған жерде өтірік ұзаққа бармайды. Сондықтан әр адам сөзге жауапты болып, шындықты қорғауы керек.
Ótirik baıqap júredi.
Shyndyq joq jerde
Shirenip, shaıqap júredi.