Арғымаққа оқ тисе,
Мәстектей туламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: арғымаққа оқ тисе де, ол мәстек сияқты қатты тулап, босқа булығып кетпейді. Астарлы мағынасы: нағыз текті, сабырлы, қайратты адам қиындыққа да байсалды қарап, өзін ұстай алады. Ал мінезі осал, тәрбиесі төмен адам болмашы нәрседен-ақ абыржып, артық қимыл жасап, берекесін кетіреді. Яғни, мақалда асыл қасиет пен ұсақ мінездің айырмасы салыстырылып тұр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы арғымақ — текті, жүйрік, бағалы жылқының бейнесі. Ол — парасатты, намысты, төзімді адамға теңеу. Мәстек — жабы, әлсіздеу, жуас мінезді жылқы; бұл жерде тұрақсыз, сабырсыз адамды білдіреді. Оқ тию — ауыр сынақ, күтпеген соққы, өмірдің қыспағы. Осы образдар арқылы халық қиын сәтте адамның ішкі болмысы білінеді деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сабыр сақтауға, өзін-өзі меңгеруге үндегенде қолданылады. Мысалы, жұмыста біреу орынсыз сын айтса, ашуға берілмей, байыппен жауап беру — арғымаққа тән мінез. Ал бірден долданып, дау шығару — мәстектей тулағанға ұқсайды. Бұл мақал әсіресе жауапты қызметте, отбасылық келіспеушілікте, көпшілік алдында өзін ұстау қажет кезде өте орынды.
Mástekteı týlamas.