Сыпайыға оқ тисе,
Жамандай шуламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы мінезді, сабырлы, сыпайы адам қиындыққа тап болса да, артық айқайлап, даурықпайтынын білдіреді. Ол қайғыны да, ауыртпалықты да ішке сақтап, өзін ұстай біледі. Ал жаман адам, керісінше, болмашы нәрсеге де шулап, дабыра шығарып, жан-жағын тынышсыздандырады. Астарлы мағынасы — адамның шынайы болмысы қиын сәтте көрінеді: парасатты кісі сабыр сақтайды, ал мінезі нашар адам ұсақ нәрсені үлкейтіп жібереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «оқ тию» — жай ғана жарақат емес, үлкен ауырлық, күтпеген сынақтың бейнесі. «Сыпайы» сөзі тәрбиелі, ұстамды, көргенді адамды танытады. «Шуламас» дегені — артық сөзге, орынсыз айқайға бармау. Яғни мақалда сырттай тыныштық сақтайтын адамның ішкі беріктігі мен мәдениеті салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сабырлы мінезді бағалау үшін жиі қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында біреу қатты сын естісе де, дауласпай, мәселені байыппен шешсе — ол сыпайылық пен мәдениеттің белгісі. Ал ұсақ кикілжіңді әлеуметтік желіде шуға айналдыру — мақалдағы «жамандай шулау» әрекетіне ұқсайды.
Jamandaı shýlamas.