Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме,
Ниетің қисық болса, ағайынға өкпелеме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз мінезі мен ниетіне жауапты екенін айтады. Тура мағынада, беті қисық адам айнадан кінә таба алмайды; сол сияқты, ниеті дұрыс емес кісі туысын, айналасын, қоғамды жазғыра алмайды. Астарлы мағынасы — кемшілікті өзгеден емес, өзіңнен ізде, алдымен өзіңді түзе деген өсиет. Егер адам пиғылы таза болмай, сөзі мен ісі үйлеспесе, реніштің себебі көбіне сыртта емес, ішкі ниетте жатады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айна» — шындықтың, әділ бағалаудың белгісі. Айна адамның бейнесін жасырмай көрсететіні сияқты, өмір де адамның шынайы болмысын аңғартады. Ал «бетің қисық» деген тіркес сыртқы кемшілік қана емес, жалпы мінездің, ойдың, іс-әрекеттің олқы тұсын меңзейді. «Ағайын» сөзі жақын орта, туыс, ел-жұрт мағынасында келіп, адамның өз мінезінен туған қиындықты өзгеге жабуға болмайтынын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді адам өз қателігін мойындағысы келмей, басқаны кінәлай бергенде қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы уақытында орындамай, кейін әріптестерін немесе басшысын кінәласа, оған осы мақал орынды айтылады. Яғни мәселе сыртта емес, алдымен өз жауапкершілігің мен ниетіңде екенін ескертеді.
Nıetiń qısyq bolsa, aǵaıynǵa ókpeleme.