Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шын болмысы сыртқы көрінісінен ғана емес, ішкі дүниесінен танылатынын айтады. «Ұяты бетінде» дегені — ар-ождан, қысылу, ұялу сезімі адамның жүзінен байқалады; ол әдепті, тәрбиелі, салмақты кісінің белгісі. Ал «адамгершілігі ниетінде» деуі — кісінің жақсы не жаман болуы оның ойы мен пиғылына байланысты екенін білдіреді. Яғни адамды адам ететін нәрсе — таза ниет, мейірім, әділдік.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бет» — адамның сыртқы кейпі, жұртқа көрінетін тұсы. «Ниет» — ішкі жан дүниесі, жүрек түкпіріндегі ниет-пиғыл. Халық бет пен ниетті салыстыра отырып, сыртқы сыпайылықтан гөрі ішкі тазалықтың маңызды екенін меңзейді. Ұят беттен көрінсе, адамгершілік ниеттен білінеді деген ой адам бойындағы екі қасиетті қатар қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өте өзекті. Адам әлеуметтік желіде әдемі көрінуі мүмкін, бірақ оның шынайы бағасы ісінен, ниетінен танылады. Мысалы, бір қызметкер жұмыста өз пайдасын емес, ұжымның қамын ойлап, адал еңбек етсе, оны адамдар адамгершілігі жоғары кісі деп бағалайды. Бұл мақал әркімді ішкі тазалыққа, адал ниетке тәрбиелейді.
Adamgershiligi nıetinde.