Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, белі мен жазығы малға да, адамға да ыңғайлы мекен екенін білдіреді. Астарлы мағынасында бір өңірдің табиғаты шүйгін, қонысы құтты, тіршілікке өте қолайлы екені айтылады. Яғни, мұндай жер малды қыста қыстатуға да, жазда жайлауға шығаруға да тиімді болған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жаға» — өзен не көлдің маңы, ал «жайлау» — малға шөпті, самал есер жазғы қоныс. «Төс» сөзі жердің кең, жазық, құтты бөлігіне меңзейді, «қыстау» — бораннан ықтасын, қыста өмір сүруге қолайлы мекен. Осы образдар арқылы қазақтың жер тануы, табиғатқа бейімделуі және қоныс таңдаудағы тәжірибесі көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ауылдың не қаланың бір аумағы тіршілікке өте ыңғайлы, тыныш әрі қолайлы екенін сипаттағанда қолданылады. Мысалы, бір ауылдың жазда желі салқын, қыста ықтасын, суы мол, шөбі шүйгін болса, үлкендер: «Мына жердің жағаы жайлау, төсі қыстау екен» деп баға береді.