Көңілдегі сырды көз білдіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көңілде жүрген жасырын ой, қуаныш, реніш не алаң көбіне адамның көзқарасынан, жанарынан байқалады. Бұл мақал адамның ішкі күйін сөзсіз-ақ сыртқы бейнесі, әсіресе көзі аңғартып қоятынын айтады. Яғни адам қанша жасыруға тырысса да, көңіл түбіндегі сыр бәрібір көзге шығады. Астарлы мағынасы — жүрек пен жанның шынайылығы сыртқы қылықтан гөрі көз арқылы танылатыны.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көңілдегі сыр» — адамның ішкі әлемі, ойы мен сезімі. Ал «көз білдіреді» дегені — көздің жан айнасы екенін меңзейді. Қазақ танымында көз өтірік айтпайды, сондықтан ол шын ниетті, мұңды, сағынышты, сүйіспеншілікті немесе қорқынышты танытатын белгі ретінде алынған. Мұнда көз адамның ішкі күйін ашатын ең сенімді «тіл» сияқты бейнеленеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адаммен сөйлескенде оның тек сөзін емес, жанарын да байқау керек екенін еске салады. Қазіргі өмірде, мысалы, досың «бәрі жақсы» десе де, көзі мұңды көрінсе, оның көңіліне кірбің түскенін аңғаруға болады. Сол кезде жанашырлық танытып, халін сұрау дұрыс.