Мың «сіз, бізден» бір шыж-быж артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мың сіз, бізден бір шыж-быж артық» деген мақал сыпайы, ізетті сөйлесудің қадірін көрсетеді. Тура мағынасында «сіз, біз» деген құрмет сөздері көп айтылса, бір рет шыққан «шыж-быж», яғни ұрыс-керіс, ашулы сөздің өзі соның бәрін жоққа шығарады деген ой бар. Астарлы мағынасы — адаммен қарым-қатынаста жылылық пен әдеп маңызды; тілдегі дөрекілік, дау-дамай, сыйсыздық көп сыпайылықтың қадірін түсіріп жібереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мың» сөзі көптік пен молшылықты білдіреді, яғни қанша жақсы сөз айтылса да деген ұғымды күшейтеді. «Сіз, біз» — қазақы ізет, үлкенге құрмет, кішіге ілтипаттың белгісі. Ал «шыж-быж» — ашу, кикілжің, ұрыс кезіндегі жағымсыз дыбысты бейнелейтін көркем образ. Осы қарсы қою арқылы мақал сыпайылық пен дөрекіліктің айырмасын өте анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал отбасыда, жұмыста, интернетте өте өзекті. Мысалы, әріптесіңізбен келіспей қалғанда дауыс көтеріп, ауыр сөз айтсаңыз, арадағы сыйластық бұзылады. Ал сабырмен, «сіз» деп сөйлесіп, пікірді мәдениетті жеткізу мәселені жеңіл шешеді. Сондықтан мақал адамдарды әдеп сақтауға, сөзді ойланып айтуға тәрбиелейді.