Тастақ жерде от болмас,
Қышыма тазда ұят болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы жағдайы қолайсыз, ырыс-берекеге, тәрбие мен әдепке жұтаң ортада жақсы қасиет те толық көрінбейтінін аңғартады. Тура мағынасында тастақ жерде от жағу қиын, ал қышыма ауруына шалдыққан адамға ұяттан гөрі дененің мазасыздығы басым болады. Астарлы мағынасы — адам өз ортасына, тұрмысына, мінез-құлқына қарай қалыптасады; кейде орта мен күй адамның ар-ұят, ықылас, тәртіп көрсетуіне де әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
«Тастақ жер» — құнарсыз, қуаң, берекесі аз ортаның бейнесі. Ондай жерде «от болмас» деу, жылу да, қуат та оңай шықпайтынын білдіреді. «Қышыма таз» — қоғамда жағымсыз күйге түскен, өзін де, өзгені де қинаған адам кейпі. Мұндағы теңеу біреудің мінін келемеждеуден гөрі, қолайсыз халдің адамды төмендететінін көрсетеді. Яғни сыртқы орта мен ішкі күй адам бойындағы жақсы қасиетті бүркемелеп жібереді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиесіз орта, жайсыз жұмыс не отбасылық ахуал адамның мінезіне әсер ететінін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, сыйластық жоқ жерде өскен бала дөрекі болып кетуі мүмкін. Сондықтан жақсы орта құруға, әдеп пен тәртіпті сақтауға мән беру керек.
Qyshyma tazda uıat bolmas.