«Ерікті ауызға бөрікті бас сыяды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал ерік берілген, тыйылмаған ауыздың кез келген сөзді айта алатынын айтады. «Ерікті ауыз» — ешкім тоқтатпайтын, өзі де тежелмейтін тіл. Ондай ауызға бөрікті бас та сыяды, яғни ол адам ең ауыр, ең орынсыз сөзді де ойланбай айтып жібере береді: біреуді жамандау, өсек тарату, жала жабу оған түк емес. Мақалдың тағы бір қыры бар: адамның аузына ешкім қақпақ бола алмайды, сондықтан жұрттың сөзі шекара білмейді. Негізгі ой — тілге ие болу, айтылған сөздің салмағын сезіну.
Образдар мен теңеулер
«Бөрікті бас» — басына бөрік киген тұтас бас, ауызға сыймайтын ең үлкен нәрсенің бейнесі. Халық әсірелеу арқылы шексіз еркіндік алған ауыздың қалай «кеңейіп», ақылға сыймайтын сөзді жұтып жіберетінін көрсеткен. Бөрік адамның абыройын да меңзейді: ерікті ауыз біреудің бүкіл абыройын бір сөзбен жұтып жібере алады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіге қатысты. Мысалы, біреу фактіні тексермей, танымайтын адам туралы ауыр айып тағып жазады, ол сөз тез тарап, адамның атына кір келтіреді. Мұндай кезде «ерікті ауызға бөрікті бас сыяды» деп ескертуге болады. Мақал әр сөзді айтпас бұрын оның салдарын ойлауға шақырады.