Әділін айтып, ағына тоқтайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шындықты жасырмай, әділ сөзге тоқтауды білдіреді. Адам бір іске баға бергенде, өз пайдасын емес, ақиқатты алға қоюы керек. «Әділін айтып» дегені — турасын айту, бұрмаламау, ал «ағына тоқтайды» — ақиқатты мойындап, дұрыс шешімді қабылдау. Астарлы мағынасы: дау-дамайда, таласта немесе өмірлік таңдауда әділдікке жүгінген адам ұтылмайды, себебі шындықтың жолы ұзақ болса да, түбі жеңеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақ» сөзі тазалық, адалдық, шындықтың белгісі ретінде қолданылған. Қазақ ұғымында ақ түс — кіршіксіз, таза, дұрыс нәрсенің символы. Сондықтан «ағына тоқтайды» деген тіркес адамның көңілін күпті ететін күмәнді емес, айқын да әділ шешімге келуін бейнелейді. Бұл жерде ешқандай күрделі теңеу жоқ, бірақ сөздің өзі халықтың шындықты «аққа» теңейтін танымын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сотта, жұмыс орнында, не отбасындағы түсініспеушілікте өте орынды айтылады. Мысалы, екі әріптес бір құжаттың кімге тиесілі екенін таласса, басшы нақты деректерді қарап, әділін айтып, ағына тоқтайды. Яғни, мәселені эмоциямен емес, дәлелмен шешу керек деген ойды береді.