Іздеген мұратына жетер,
Жалқаудың өмірі босқа өтер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам ізденіп, мақсат қойып, соған табандылықпен ұмтылса, көздегеніне жетеді. Ал жалқау, әрекет етпейтін адам өмірін мәнсіз өткізіп алады. Астарлы мағынасы да осыған саяды: табыс пен жетістік кездейсоқ келмейді, оған еңбек, талап, ізденіс және шыдам керек. Ізденген жан жол табады, ал қол қусырып отырған кісі мүмкіндігін жоғалтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мұрат» — адамның арман-мақсаты, өмірлік бағдары. «Іздеу» сөзі тек бір нәрсені сырттан қарастыру емес, талаптану, үйрену, әрекет ету дегенді білдіреді. «Өмірі босқа өтер» деген тіркес жалқаулықтың салдарын көрсетеді: уақыт өтеді, бірақ нәтиже жоқ, тәжірибе де, жетістік те жиналмайды. Мұнда өмірді еңбекпен толтыру мен бос өткізу қарама-қарсы қойылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, мамандық таңдау, жұмыс істеу кезінде өте орынды айтылады. Мысалы, емтиханға күн сайын дайындалып, қосымша кітап оқыған оқушы жақсы нәтиже алады, ал тек «сәті түссе болды» деп дайындалмаған оқушы ұтылады. Демек, жетістікке жеткізетін күш — талап пен еңбек.
Jalqaýdyń ómiri bosqa óter.