Жаманның жаны қымбат,
Жақсының ары қымбат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі үлкен айырманы көрсетеді. Жаман адам үшін ең алдымен өз басының амандығы, жанын сақтау маңызды болады; ол ар-намыс, ұят, адамдық абыройды оңай құрбан етуі мүмкін. Ал жақсы адам үшін ар-ұят, намыс, адамгершілік бәрінен қымбат. Яғни, тура мағынасында жан мен ар салыстырылып тұр, ал астарлы мағынасында адамның шын құны оның моральдық биіктігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жан" — адамның өмірі, жеке басының қамы; "ар" — кісілік, намыс, абырой. Халық "жан қымбат" деу арқылы қорқақтықты, өзімшілдікті меңзейді, ал "ар қымбат" деу арқылы адалдық пен биік рухты дәріптейді. Бұл жерде қарама-қарсы екі бейне арқылы адамның ішкі сапасы ашылады: бірі — тек тірі қалуды ойлайтын пенде, екіншісі — абыройын бәрінен жоғары қоятын азамат.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз ұстанымыңды сатпауға, өтірікке бармауға, әділетсіздікке көнбеуге шақырады. Мысалы, бір қызметкер басшылықтың қателігін жасырып, өз орнын сақтап қалуы мүмкін; ал арлы адам шындықты айтып, қысым көрсе де беделін таза ұстайды. Сондықтан бұл мақал адамға қиын сәтте де намыс пен адалдықтан айнымауды ескертеді.
Jaqsynyń ary qymbat.