Жаманның жаны қымбат,
Жақсының ары қымбат.
«Жаманның жаны қымбат, Жақсының ары қымбат.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі үлкен айырманы көрсетеді. Жаман адам үшін ең алдымен өз басының амандығы, жанын сақтау маңызды болады; ол ар-намыс, ұят, адамдық абыройды оңай құрбан етуі мүмкін. Ал жақсы адам үшін ар-ұят, намыс, адамгершілік бәрінен қымбат. Яғни, тура мағынасында жан мен ар салыстырылып тұр, ал астарлы мағынасында адамның шын құны оның моральдық биіктігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жан" — адамның өмірі, жеке басының қамы; "ар" — кісілік, намыс, абырой. Халық "жан қымбат" деу арқылы қорқақтықты, өзімшілдікті меңзейді, ал "ар қымбат" деу арқылы адалдық пен биік рухты дәріптейді. Бұл жерде қарама-қарсы екі бейне арқылы адамның ішкі сапасы ашылады: бірі — тек тірі қалуды ойлайтын пенде, екіншісі — абыройын бәрінен жоғары қоятын азамат.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз ұстанымыңды сатпауға, өтірікке бармауға, әділетсіздікке көнбеуге шақырады. Мысалы, бір қызметкер басшылықтың қателігін жасырып, өз орнын сақтап қалуы мүмкін; ал арлы адам шындықты айтып, қысым көрсе де беделін таза ұстайды. Сондықтан бұл мақал адамға қиын сәтте де намыс пен адалдықтан айнымауды ескертеді.
Jaqsynyń ary qymbat.