Азат басың болсын құл,
Қолдан келмес іске ұмтыл.
«Азат басың болсын құл, Қолдан келмес іске ұмтыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал адамды биік мақсатқа ұмтылуға, қолдан келмейтіндей көрінген іске де батыл кірісуге шақырады. «Азат басың болсын құл» — еркін басыңды сол мақсаттың құлы ет, яғни бар күшіңді, уақытыңды, жаныңды соған арна деген сөз. «Қолдан келмес іске ұмтыл» — бүгін мүмкін емес сияқты көрінетін нәрсеге талпын, өйткені адамның шамасы талпынған сайын өседі. Мақалда жайлылықты қиып, үлкен іске өзін толық арнаған адамның ғана биікке жететіні туралы ой бар. Жеңіл жолды таңдаған адам өз мүмкіндігінің шегін ешқашан білмей кетеді.
Образдар мен теңеулер
«Азат» пен «құл» — бір-біріне қарама-қарсы екі ұғым. Халық әдейі осы қарама-қайшылықты алған: ерікті адам өз еркімен мақсатқа «құл» болады, яғни оған бағынып, тынымсыз еңбек етеді. «Қолдан келмес іс» — адамның қазіргі шамасынан асып тұрған, бірақ ұмтылса жетуге болатын белес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал үлкен мақсат қойған адамға дем береді. Мысалы, ауыл мектебін бітірген бала әлемдегі үздік университетке түсуді армандайды, жұрт оған «қолыңнан келмейді» дейді. Бірақ ол бірнеше жыл бойы күн сайын оқып, тіл үйреніп, ақырында мақсатына жетеді. Мақал осындай табандылық пен өзін іске толық арнауды құптайды.
Qoldan kelmes iske umtyl.