Таныған жерде бой сыйлы,
Танымаған жерде тон сыйлы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қай жерде қалай танитынын көрсетеді. Өзіңді білетін, қадіріңді түсінетін ортада адамның сөзі де, мінезі де, абыройы да жоғары бағаланады. Ал танымайтын жерде сыртқы көрініс, киім-кешек, атақ-абырой секілді үстірт белгі көбірек әсер етеді. Яғни, таныс ортада адамның ішкі қасиеті сыйлы болса, бейтаныс ортада алдымен сыртқы беделі байқалады. Мақалдың астарында: адам қай ортада да өзін дұрыс ұстап, ең әуелі мінезімен танылуы керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бой» — адамның өзі, тұлғасы, ішкі болмысы. «Тон» — сыртқы түр, киім, көрінер бейне. Халық «бой» мен «тонды» салыстыру арқылы адамның шын қадірі ішкі қасиетте екенін аңғартады. Тон сыйлы болуы — бейтаныс жұртта адамның сыртқы беделіне, киіміне қарап бағалау; бой сыйлы болуы — жақын ортада адамды мінезі мен ісіне қарай құрметтеу.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жаңа жұмыс орнына келген адамды алғашқыда киіміне, сөйлеу мәнеріне қарап бағалауы мүмкін, ал уақыт өте келе оның еңбекқорлығы мен мінезі көбірек сый әкеледі. Сондықтан адам қай ортада жүрсе де, сыртқы сәнге ғана емес, ішкі мәдениетке, білімге, әдепке мән бергені дұрыс.
Tanymaǵan jerde ton syıly.