Жарлы болсаң да, арлы бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей, тұрмысы төмен болсаң да, ар-намысыңды, адамдық қасиетіңді жоғалтпа деген сөз. Астарлы мағынасы — адамның шын байлығы мал-мүлкінде емес, мінезінде, адалдығында, ұят пен намысында. Жоқшылық адамды төмендетпейді, ал арсыздық адамды жұрт алдында қадірсіз етеді. Сондықтан қандай қиын жағдайда жүрсең де, өтірікке, ұрлыққа, жағымпаздыққа бармай, өзіңді таза ұстау керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жарлы» сөзі — материалдық таршылықты білдіреді, ал «арлы» — ішкі байлықты, адамгершілікті көрсетеді. Мұнда байлық пен кедейлік қарама-қарсы қойылып, ардың бәрінен биік екені аңғарылады. Халық ұғымында ар — адамның бет-бейнесі, ел алдындағы абыройы. Яғни, мал аз болса да, мінезің мен ұстанымың мықты болса, сенің құның кемімейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, тұрмыста қиындық көрсе де, адам өз принципінен таймауы керек деген ойды білдіреді. Мысалы, студенттің ақшасы аз болса да, емтиханда көшірмей, өз білімімен тапсыруы — осы мақалға сай әрекет. Өйткені ар сақтау қысқа уақыттық пайдадан әлдеқайда қымбат.