Ұят - иманның қабы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұят - иманның қабы» деген мақал ұят сезімін адамның рухани тазалығының, ар-ожданның сыртқы қорғаны ретінде танытады. Яғни адамда ұят болса, ол жамандықтан, әдепсіз қылықтан, артық сөз бен орынсыз іс-әрекеттен тежеледі. Астарлы мағынасы — иманы бар адам өз мінезін бақылап, өзгеге зиян тигізуден сақтанады. Ұят жоғалса, адамның ішкі тәртібі де әлсірейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қабы» сөзі қорған, қаптама, сыртқы жамылғы мағынасын береді. Қалай дәнді қабық сақтаса, ұят та иманды жаман ықпалдан қорғайды деген ой жатыр. Мұнда иман — ішкі рухани өзек, ал ұят — сол өзекті күзететін тәртіп пен тежем. Бұл бейне ұят пен иманның бір-бірінен ажырамайтынын айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде орынсыз пікір жазбау, біреуді кемсітпеу, жеке шекараны сақтау сияқты жағдайларда өте орынды. Мысалы, адам өзгенің жеке суретін рұқсатсыз жариялаудан ұялып, оны жасамаса, бұл — ұяттың иманды сақтағаны. Яғни мақал бүгін де адамды мәдениетке, сабырға, әдепке шақырады.