Ұялмаған бұйырмағанды жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұялмаған бұйырмағанды жейді» деген мақал адамның ұялшақтық пен тартыншақтыққа салынбай, әрекет етіп, өз үлесін алуы қажет екенін білдіреді. Тура мағынасында біреудің батылы жетіп, қолы жетпеген нәрсені алып кетуі айтылса, астарлы мағынада өмірде тек күтумен, қысыла берумен ештеңе бітпейтінін меңзейді. Яғни мүмкіндік бар жерде батыл қимылдап, еңбектеніп, талаптанған адам ғана нәтиже көреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұялмау» сөзі — орынсыз арсыздық емес, керісінше өз құқығы мен мүмкіндігін қорғай білу. Ал «бұйырмағанды жеу» — дайын тұрған игілікке қол жеткізу, несібені жіберіп алмау деген образ. Мұнда өмірдегі мүмкіндік асқа теңеледі: кім батыл, кім сергек болса, сол дәмнен татады. Бұл еңбекпен қатар жігер мен сенімді де дәріптейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал өз ойын ашық айтуға, құжат тапсыруға, жұмысқа орналасуға не грантқа өтініш беруге қатысты қолданылады. Мысалы, студент жақсы грантқа өтініш беруге қысылады, ал белсенді студент құжаттарын дер кезінде тапсырып, мүмкіндігін пайдаланады. Сол себепті мақал адамды батылдыққа, талаптануға, өз несібесін өзі іздеуге үндейді.