Көңіл кең болса,
үйдің тарлығы білінбес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көңілі кең, пейілі ақ адам бар жерде үйдің тарлығы да, тұрмыстың қиындығы да онша сезілмейді. Яғни бұл мақал заттың молдығын емес, адамның ішкі ниеті мен мінезін жоғары қояды. Адам бір-біріне жылы қарап, риясыз сыйластық танытса, шағын үй де жайлы мекендей алатын орынға айналады. Астарлы мағынасы — береке мен тыныштық кең үйден емес, кең жүректен басталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көңіл кең» тіркесі адамның жомарттығын, сабырын, қонақжайлығын білдіреді. Ал «үйдің тарлығы» тек шағын баспана емес, жалпы тұрмыстың шектеулігін, жоқшылықты меңзейді. Халық үйді адамның тұрмыс ордасы ретінде алып, көңілдің кеңдігін соған қарсы қояды. Демек, адам пейілі тар болса, ең үлкен үйдің өзі тар көрінеді; ал көңілі кең болса, шағын қоныс та құтты болады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жас отбасы пәтер жалдап, кең үйде тұрмаса да, бір-біріне түсіністікпен қарап, қонақ күтіп, жылы қарым-қатынас сақтаса, ол үйдің тарлығы сезілмейді. Сондықтан бұл сөз адамдарды ренішті азайтып, татулық пен сабырды көбейтуге үндейді.
úıdiń tarlyǵy bilinbes.