Сиыр сипағанды білмейді,
Жаман сыйлағанды білмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — сиырды қанша сипап, жақсы қарасаң да, ол адамның ізетіне жауап беріп, рахмет айтпайды. Астарлы мағынасы — жаман, қадірсіз адам өзіне жасалған жақсылықты бағаламайды, сый-құрметтің, мейірімнің, көмектің мәнін түсінбейді. Мұндай адамға қанша ықылас көрсетсең де, ол оны сезінбей, тіпті теріс қарауы мүмкін. Сондықтан әрбір жақсылықты кез келген кісі бірдей ұға бермейді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сиыр» — қарапайым, мінезі жуас малдың бейнесі. Мұнда ол адам емес, түсінбейтін, ықыласқа жауап қайтара алмайтын жанды меңзейді. Ал «жаман» сөзі тек мінезі нашар, тәрбиесіз, қадір білмейтін адамды білдіреді. «Сипау» мен «сыйлау» қатар айтылып, сыртқы мейірім мен шынайы бағалаудың айырмасын көрсетеді. Яғни жақсылық жасау бар да, оны түсініп, қадірлеу бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бір адам досына талай рет көмектесіп, қарызын жауып, кеңес берсе де, әлгі досы оны елемей, қайта өкпелеп жүрсе, осы мақал айтылады. Ол адамдарды жақсылықты бағалауға, ал жақсылықты орынсыз жұмсамауға шақырады.
Jaman syılaǵandy bilmeıdi.