Арыстанға темір шынжыр ар емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арыстанға темір шынжыр ар емес деген мақалдың тура мағынасы — аса күшті, айбынды аңды қарапайым шынжырмен тоқтату қиын. Астарлы мағынасы — нағыз ер мінезді, намысты, рухы биік адамды ұсақ кедергімен, қорқытуымен немесе шектеумен басып-жаншу мүмкін емес. Ол қандай қысым көрсе де, өз қадірін түсірмейді, қайсарлығын сақтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арыстан» — батылдықтың, күштің, өр рухтың бейнесі. Ал «темір шынжыр» — тосқауыл, зорлық, тұсау, еркіндікті шектеу дегенді білдіреді. Мақал арыстанның табиғи қуаты шынжырдан әлдеқайда биік екенін көрсетіп, адам бойындағы қайсар мінезді де солай салыстырады. Яғни, ішкі жігері мықты адамды сыртқы қысым жеңе алмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне қиын жағдайда мойымайтын, өз принципінен қайтпайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, әділетсіз сынға ұшыраса да, шындықты қорғап қалған азаматқа «арыстанға темір шынжыр ар емес» деуге болады. Мұндай сөз адамға намыс пен төзімділіктің қадірін еске салады.