Қаралы көңіл жаралы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қаралы көңіл — қайғыға батқан, мұң басқан жанның ішкі хәлі. Жаралы — денесі ауырғандай емес, жүрегі күйзеліп, жаны жаншылған күйді білдіреді. Бұл мақал адамның көңіліндегі қайғы денедегі жара секілді ауыр болатынын, мұңның жүрекке терең із қалдыратынын айтады. Астарында: қайғыны жеңіл көру, мұңды сөзбен ғана басу қиын; көңіл жараланса, оған уақыт, сабыр, жұбату керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қаралы» сөзі қара түспен байланысты болғандықтан, қайғы мен қасіреттің символы ретінде қолданылған. Ал «жаралы» сөзі әдетте тән жарасын білдірсе де, бұл жерде жан жарасын бейнелейді. Халық көңілді тірі жан сияқты елестетіп, оның да жараланатынын айту арқылы адамның ішкі сезімін өте әсерлі жеткізген. Яғни мұң — көзге көрінбейтін, бірақ қатты сезілетін жара.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ауыр қаза, ажырасу, жақыннан айырылу немесе үлкен күйзеліс кезіндегі адамның халіне байланысты айтылады. Мысалы, бір адам жақынын жоғалтып, жұмысына да, әңгімеге де зауқы соқпаса, «Қаралы көңіл жаралы» деп оның жан ауырсын түсіндіріп, сабырмен қарауға болады.