Көңілі жаманнан көзсіз бала туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көңілі жаман, ниеті бұзылған адамның тәрбиесінен, сөзінен не ісінен пайда аз, кесір көп болады деген ой айтылады. Мұндағы «көзсіз бала» тура мағынада кемтар бала емес, керісінше бағыты жоқ, жол таба алмайтын, ойы көмескі, тәрбиесі әлсіз ұрпақтың бейнесі. Яғни адамның ішкі дүниесі таза болмаса, одан тарайтын ықпал да жақсы болмайды.
Образдар мен теңеулер
«Көңілі жаман» деген тіркес — жүрегі қара, пейілі тар, қызғаншақ не қатігез адамды білдіреді. «Көзсіз бала» — өмір жолын көрмейтін, дұрыс бағыт алмайтын адамға берілген астарлы образ. Қазақ мұнда көзді тек мүшелік мағынада емес, ақыл, бағдар, жөн-жоба символы ретінде қолданады. Сондықтан бұл мақал мінез бен рухани тәрбие адамның болашағын анықтайтынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал баланың тәрбиесі отбасындағы ахуалға тікелей байланысты екенін ескертеді. Мысалы, үйде үнемі ұрыс-керіс, өтірік, дөрекілік болса, бала да соны бойына сіңіруі мүмкін. Сондықтан ата-ана өз мінезін түзеп, жақсы үлгі көрсетуі керек.