Айқай әділдіктің белгісі емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Айқайлап сөйлеу әділдікке жетелемейді, керісінше ақиқаттың салмағын төмендетуі мүмкін. Мақалдың тура мағынасы — қатты дауыстап, шулы сөз айту шындықты дәлелдемейді. Астарлы мағынасы — әділ болу үшін сабыр, байып, дәлел және парасат керек; ашуға ерік беру мәселені шешпейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айқай» — даурығу, ашумен сөйлеу, өз сөзін күшпен өткізгісі келу деген бейне. Ал «әділдік» — тек ақиқатқа сүйенген, таразысы тең шешім. Мақал айқай мен әділдікті қарама-қарсы қойып, шын әділет дауыс көлемімен емес, ойдың анықтығымен өлшенетінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді дау жанжалға айналып кеткен сәтте қолдануға болады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер қатты дауыстап өз пікірін өткіземін десе, басқалар оның сөзін әділ деп қабылдамауы мүмкін. Ондайда тыныш сөйлеп, дәлел келтірген адам әлдеқайда сенімді көрінеді. Сондықтан бұл мақал адамдарды сабырлы, мәдениетті, дәлелмен сөйлеуге шақырады.