Өз бетін аямаған,
Кісі бетін шиедей етеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өз беті мен өз қадірін ойламаған адам өзгеге де ауыр сөз айтып, бетіне шіркеу түсіреді. Астарлы мағынасы — адам өз арын, ұятын, абыройын сақтай білмесе, оның іс-әрекеті басқаларға да зиян келтіреді. Мұнда өзін құрметтемеу мен әдепсіздік бір-бірімен байланысып тұр: адам өз мінезін түземей тұрып, өзгені қадірлей алмайды.
Образдар мен теңеулер
«Өз бетін аямау» — өз намысын, абыройын, ұятын жоғалту, өзін бақылаудан шығару деген бейнелі сөз. Ал «кісі бетін шиедей ету» — біреудің бетіне дақ түсіру, намысына тию, абыройын төгу деген мағына береді. «Шиедей» деген теңеу бет-әлпеттің қызарып, алай-дүлей күйге түсуін көз алдына әкеледі. Осы арқылы мақал адам сөзі мен ісінің салмағын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әдепсіз сөйлеп, көптің алдында біреуді кемсіткен адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер әріптесін жұрттың көзінше орынсыз кінәласа, ол өз беделін де түсіріп, өзгенің намысына да тиеді. Сондықтан бұл мақал адамды сабырлы болуға, сөзді ойланып айтуға үйретеді.
Kisi betin shıedeı etedi.