Арам - ауыр, ақ - жеңіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арам жолмен табылған нәрсенің салмағы ауыр дегені — ол адамның көңіліне тыныштық бермейді, ұят пен қорқыныш қосып, жанын жүдетеді. Ал ақ, яғни адал еңбекпен, таза ниетпен келген несібе жеңіл болады: адам оны еркін пайдаланып, ар алдында қысылмайды. Бұл мақал тура мағынада «ауыр» мен «жеңіл» сөздерін қолданғанымен, астарында адалдық пен арамдықтың адам өміріне тигізетін рухани әсері жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауыр» сөзі тек заттың салмағын емес, жүрекке түсетін кінә мен жауапкершілікті білдіреді. «Ақ» сөзі қазақ ұғымында тазалықтың, адалдықтың, пәктіктің символы. Сондықтан «ақ — жеңіл» деген тіркес таза жолдың жанды қинамайтынын, адамның арына да, өміріне де жеңіл болатынын аңғартады. Халық осылайша адал мен арамды қарама-қарсы қойып, ойды қысқа да нұсқа жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өзекті. Мысалы, бір адам пара алып тез пайда тапса, сырттай ұтқанымен, ішкі мазасыздық пен жауапкершілік ауыртпалығын көтереді. Ал өз еңбегімен тапқан табыс аздау болса да, көңілі тыныш, өмірі жеңіл болады. Сондықтан мақал адамды адал еңбекке, таза ниетке шақырады.