Қымсыну - ұят белгісі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қымсыну — адамның ар-ұяты, инабаттылығы мен әдептілігінің белгісі. Бұл мақал тура мағынасында адамның қысылып, именіп тұруын айтады. Астарлы мағынасы — ұялу жаман қасиет емес, керісінше, ішкі мәдениеті бар, өзін де, өзгені де сыйлайтын адамның мінезі екенін білдіреді. Адамның бәрін ашық айтып, бәріне араласа беруі емес, кейде жөнсіздіктен қымсына білуі оның тәрбиесін танытады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қымсыну» сөзі — нәзіктік, тәрбие, ар сақтаудың көрінісі. «Ұят белгісі» деген тіркес ұятты қорқыныш емес, адамшылық өлшемі ретінде көрсетеді. Яғни ұялу — әлсіздік емес, жүректе ұждан бар екенін білдіретін ишара. Қазақ танымында ұят пен қымсыну кісінің кісілігін сақтайтын қасиет саналған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе көпшілік алдында өзін ұстау, артық сөзден тартыну, әдепті болу қажет кезде қолданылады. Мысалы, жас адам үлкендердің ортасында орынсыз мақтанбай, сөзге араласарда сыпайылық сақтаса, оның қымсынуы тәрбиелілігі ретінде бағаланады. Мұндай мінез адамды құрметті, жинақы етіп көрсетеді.