Бай мейірімінен Күн мейірі.

Негізгі мағынасы

Мақал байдың мейірімінен күннің мейірі артық, сенімдірек дегенді білдіреді. «-нен» жалғауы мұнда салыстыру мәнін береді: кедей адам үшін байдың қайырымы бүгін бар, ертең жоқ, көңіліне қарай берілетін нәрсе, ал күннің жылуы бәріне бірдей, ешкімді алаламайды, ешкімнен алғыс күтпейді. Тура мағынасы — суықта, жоқшылықта адамды күн жылытады, ал бай есігінің ашылуы екіталай. Астарлы мағынасы — адамның тағдыры біреудің рақымына тәуелді болмауы керек, табиғаттың, Жаратушының берген игілігі кез келген пенденің мейірімінен кең. Мақалда мейірімнің есеппен берілетініне деген халықтың өкпесі де бар.

Образдар мен теңеулер

Күн — бәріне ортақ, тегін, әділ жылудың бейнесі. Ол байға да, кедейге де бірдей шуақ шашады. Бай мейірімі — шартты, өлшеулі, кейде міндет етілетін жақсылық. Осы екі мейірімді қатар қойып, халық тұрақты игілік пен өткінші қайырымның айырмасын көрсеткен.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл ой адамның өз күшіне, өз еңбегіне сүйенуіне қатысты айтылады. Мысалы, бір жас маман ықпалды танысының көмегін жылдар бойы күтіп жүреді, ал өзі оқып, тәжірибе жинаған құрдасы сол уақытта өз жолын тауып кетеді. Мақал біреудің рақымын күтіп отырудан гөрі, бәріне ортақ мүмкіндікті пайдаланған абзал екенін еске салады.