Отбасы туралы 910
Отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері: бірлік, тәрбие, сыйластық пен өнегені насихаттайтын нақыл сөздер.
910
Мақал-мәтел
346.8K
Қаралым
381
Орташа
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Тұзсыз ас дәмсіз болатыны сияқты, доссыз адамның өмірі де татымсыз. Тұз асқа дәм береді, бірақ өзі…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Мақал отбасын бір тұтас табиғат көрінісі ретінде суреттейді: әке — биік, асқар тау, ана — сол таудың…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Баланың ата-анадан алатын мұрасы екі түрлі: әкеден — өсиет, яғни ақыл, кеңес, өмірлік бағыт; анадан…
Сұрыптау:
Абада мал қалса, қатын қарар,
Ниеті бар болса, жанын салар.
Ниеті бар болса, жанын салар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде мал қалса, оны әйел қарайды, ал ниеті түзу, жауапкершілігі бар адам…
Абыройды ақ отау жапты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасында «ақ отау» — жаңа түскен келіннің шаңырағы, яғни отбасының жаңа бейнесі…
Абысын ағарып алдымда жүрмесін,
Қарайып артымда қалмасын.
Қарайып артымда қалмасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал абысын-ажын, жақын әйелдер арасындағы қарым-қатынаста біреудің алдына түсіп, өзін асыра…
Абысынның аразы,
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Негізгі мағынасы Абысындар, яғни ағайынды жігіттердің әйелдері, араздасса, бір шаңырақтан тараған әулеттің берекесі…
Аға бастар, іні қоштар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы, бастамасы мен жауапкершілігі алдыңғы орында болатынын білдіреді. «Аға бастар»…
Күнде бір мақал
«Отбасы туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Аға - бордай, іні - зордай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы жас ерекшелігі мен орын тәртібін аңғартады. «Аға» сөзі сыйлы, жол…
Аға - бор, іні - тас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағалы-інілі қарым-қатынаста үлкеннің орны жұмсақ, мейірімді, кешірімді болатынын, ал інінің…
Ағаға қарап іні өсер.
Негізгі мағынасы «Ағаға қарап іні өсер» деген мақал үлкеннің кішіге үлгі болатынын білдіреді. Мұнда тура мағынада іні…
Ағаға ықылас - іні парызы.
Негізгі мағынасы Ағаға ықылас көрсету — іні үшін міндет, парыз. Бұл мақал үлкенді құрметтеу, жасы үлкен адамға ізет…
Ағадан қалғанды іні киіп өседі,
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, әсіресе аға мен апаның тәрбиесі мен үлгісі кейінгі іні-қарындасқа мұра болып…
Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағаның отбасындағы, ағайын арасындағы орны өте маңызды екенін білдіреді. Аға жақсы, ақылды…
Ағайын - ағайынның айнасы.
Негізгі мағынасы Айнаға қарасаң, өз бейнеңді көресің; туысыңа қарасаң, өз әулетіңнің келбетін көресің. Мақал ағайынның…
Ағайын - ащы, мал - тұщы.
Негізгі мағынасы Бір жағында ағайын тұр, екінші жағында мал: біріншісі «ащы», екіншісі «тұщы». Халық бұл сөзбен адамның…
Ағайын бірде араз, бірде тату.
Негізгі мағынасы Туыстар бірде ренжісіп, сөйлеспей қалады, бірде қайта табысып, бір дастарқанда отырады. Мақал мұны…
Ағайын бір өліде, бір тіріде.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс бір жерге екі жағдайда міндетті түрде жиналады: біреу дүние салғанда және тірі адамның…
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Негізгі мағынасы Бұл — ер адамның мұңлы шағымы: ағайынның алдында қадірім жоқ, олар менің бетімді көреді, әйелімнің…
Ағайынға қарап мал өсер.
Негізгі мағынасы Малдың өсуі ағайынға байланысты: туыстар тату, бір-біріне қолғабыс беріп отырса, шаруа да өркендейді…
Ағайын мен жекжат арасын,
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Негізгі мағынасы Ағайын мен жекжаттың арасын кейде түкке тұрмайтын нәрсе бұзады. Біреу туысының семіз атын сұрап мініп…
Ағайынның азары болса да, безері болмайды.
Негізгі мағынасы Ағайыннан азар, яғни реніш, кейде тіпті зиян да келуі мүмкін, бірақ безер, яғни біржола теріс айналып…
Ағайынның алтын сарайынан,
Ананың жыртық лашығы артық.
Ананың жыртық лашығы артық.
Негізгі мағынасы Ағайынның алтын сарайы қанша бай, сәнді болса да, ананың жыртық, тесік лашығы одан артық. Себебі…
Ағайынның көңілі сәл нәрседен қалады.
Негізгі мағынасы Ағайынның көңілі нәзік: тойға шақырмай қалу, сәлемді салғырт беру, табаққа тиісті мүшені салмау сияқты…
Ағайынның ұрысы - торқаның жыртысы.
Негізгі мағынасы Ағайынның ұрысы торқаның жыртығы сияқты: қымбат матаның жыртығын шебер қолмен жамап, сыртынан…
Ағайын өзгеге қиса да, өлімге қимайды.
Негізгі мағынасы Туыс кейде сені біреуге «қияды»: дауда жақтаспай қалады, сыбағаңды бөтенге береді, өкпелегенде теріс…
Ағайын татуда ат көп,
Абысын татуда ас көп.
Абысын татуда ас көп.
Негізгі мағынасы Ағайын тату болса — аты көп, абысындар тату болса — асы көп. Ер адамдардың бірлігі мал мен күш-қуатты…
Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Сыйласпаса жат жуық.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс кімде жоқ дейсің, бәрінде бар. Бірақ туыс болғанның бәрі жақын бола бермейді: егер…
Ағайының бай болса,
Асағаның май болар.
Асағаның май болар.
Негізгі мағынасы Туысың ауқатты болса, сенің де ауызың аққа тиеді: той-жиында, қонақасыда, қиын күнде соның дәулетінен…
Ағаның үйі - ақ мешіт.
Негізгі мағынасы Ағаның үйі – іні-қарындас үшін құтты, қадірлі, паналы орын. Мұнда тек «аға» деген туыстық атау емес…
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ағасына қарай інісі,
Апасына қарай сіңлісі.
Апасына қарай сіңлісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің мінезі мен тәрбиесі кішіге тікелей әсер ететінін білдіреді. Ағасы қандай болса…
Ағасы өлсе - оң қанатының қайырылғаны,
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аға мен іні жоғын бірдей ауыр қайғы деп көрсетеді. Аға — үйдің қорғаны, ақылшысы, тірек…
Адалбақан ашасыз болмайды.
Негізгі мағынасы Адалбақан ашасыз болмайды деген сөздің тура мағынасы — адалбақанның, яғни киім ілетін ағаш тұғырдың…
Адам болар жігіттің,
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.
Негізгі мағынасы Адам болатын жігіттің жары өзіне лайық, керуен бастайтын жігіттің нары өзіне лайық. Мақал адам өз…
Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура…
Адамына қарай сәлемі.
Негізгі мағынасы Әр адамға оның жасына, орнына, мінезіне сай сәлем беріледі. Үлкенге иіліп, қолын алып, ізетпен…
Азалы алты қатын,
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір қайғының өзінен гөрі, әркімнің өз басындағы жоғын көбірек күйттейтінін білдіреді. Тура…
Азансыз молда болса да,
Қазансыз қатын болмайды.
Қазансыз қатын болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі, ел ішіндегі тұрмыстың өз тәртібі болатынын білдіреді. Тура мағынасында: молда…
Аз асқа жасауыл болма,
Көп асқа бөгеуіл болма.
Көп асқа бөгеуіл болма.
Негізгі мағынасы Ас аз болса, оны бөлетін, тәртіп сақтайтын болып ортаға шықпа: бәріне жетпейді, кімге азырақ тисе…
Аз қайғыны ас басады,
Көп қайғыны дос басады.
Көп қайғыны дос басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына түскен қайғы-қасіреттің емі бар екенін айтады. Аз ғана мұңды жақсы ас, дәмді…
Айға жетпес асыңды,
Ауылдастан аяма.
Ауылдастан аяма.
Негізгі мағынасы Қолдағы азығың бәрібір бір айға жетпейді, оны қызғанып жасырудың мәні жоқ — жаныңдағы ауылдасыңмен…
«Отбасы туралы» бөлімінде ерлі-зайыптылардың сыйластығы, бала мен немеренің қадірі, үй берекесі және құда-жекжатпен қарым-қатынас туралы мақал-мәтелдер жинақталған. Қазақ даналығында отбасы тәрбиенің бесігі, адамның ең жайлы мекені саналады, ал оның берекесі үй ішіндегі татулыққа байланысты.
«Өз үйім - өлең төсегім» мақалы адамға өз үйінің бәрінен ыстық екенін айтады. «Бала балдан тәтті, Немере жаннан тәтті» ұрпақтың қадірін биік қояды. «Өз жарыңды жаттай күт, Жат көрсін де, түңілсін. Бір-біріңді қадір тұт, Жұрт үлгі алсын, үңілсін» ерлі-зайыптыларды бір-біріне құрметпен қарауға шақырады, ал «Ата-ананың қадірін, Балалы болғанда білерсің. Ағайынның қадірін, Жалалы болғанда білерсің» ата-ана мен ағайынның шын қадірі басыңа іс түскенде білінетінін айтады.
Бұл мақалдарды отбасы құндылықтары, Отбасы күні тақырыбындағы сабақтар мен шығармаларда, үйлену тойы мен отбасылық мерекедегі тілекте пайдалануға болады. Ата-ана жайлы мақалдар «Ата-ана туралы» бөлімінде жинақталған.
«Өз үйім - өлең төсегім» мақалы адамға өз үйінің бәрінен ыстық екенін айтады. «Бала балдан тәтті, Немере жаннан тәтті» ұрпақтың қадірін биік қояды. «Өз жарыңды жаттай күт, Жат көрсін де, түңілсін. Бір-біріңді қадір тұт, Жұрт үлгі алсын, үңілсін» ерлі-зайыптыларды бір-біріне құрметпен қарауға шақырады, ал «Ата-ананың қадірін, Балалы болғанда білерсің. Ағайынның қадірін, Жалалы болғанда білерсің» ата-ана мен ағайынның шын қадірі басыңа іс түскенде білінетінін айтады.
Бұл мақалдарды отбасы құндылықтары, Отбасы күні тақырыбындағы сабақтар мен шығармаларда, үйлену тойы мен отбасылық мерекедегі тілекте пайдалануға болады. Ата-ана жайлы мақалдар «Ата-ана туралы» бөлімінде жинақталған.