Сыланайын десем, байдан қорқам,
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның екі ортада да қысылып, ешбір шешімге келе алмай тұрғанын білдіреді. Тура мағынасында біреу сәнденсе не байға жақпай қаламын деп, ал сәнденбесе үй ішіндегі тоқалға ұнамай қаламын деп қорқады. Астарлы мағынасы — кейде адам сыртқы көзқарасқа тым тәуелді болып, өз қалауынша әрекет ете алмай қалады. Яғни біреудің сөзінен, біреудің өкпесінен именіп, қай жолды таңдаса да қиналатын жағдайды әжуалайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “сылану” — сәндену, көзге түсу, өз-өзін көрсету. “Бай” мен “тоқал” бір ғана отбасы ішіндегі емес, жалпы қоғамдағы екі түрлі талап, екі түрлі мінездің символы сияқты берілген. Бай — жоғары талап қоятын, сынай қарайтын адам бейнесі; тоқал — үй ішіндегі күнделікті көңіл мен реніштің иесі. Осы арқылы мақал адамды екі жақтың қысымында қалған халге әкеліп тірейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал «қай істі бастасам да, біреуге жақпай қала ма деп қорқамын» деген мағынада қолданылады. Мысалы, жас маман жұмысқа сәнді киінсе, «тым ерсі» деуі мүмкін, ал қарапайым киінсе, «өзін күтпейді» деп сынауы мүмкін. Осындайда осы мақал дәл келеді.
Sylanbaıyn desem, toqaldan qorqam.