Ұл жақсысы құрметті,
Келін жақсысы келбетті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен келіннің жақсы қасиеті тек сыртқы көрініспен емес, мінезі мен іс-әрекеті арқылы танылатынын айтады. Ұлдың жақсысы — елге сыйлы, ата-анаға қамқор, сөзі мен ісі үйлескен азамат. Келіннің жақсысы — инабатты, ибалы, үй ішіне береке әкелетін, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсететін жан. Яғни, адамды әулет ішіндегі тәрбиесі мен әдебі көркейтеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «құрметті» сөзі ұлдың қадірлі, беделді болуын білдіреді. Ал «келбетті» дегені тек әдемі жүзді емес, көркем мінезді, сыпайы, жарасымды болуды меңзейді. Қазақ танымында келін — отбасының сәні, үйдің ырысы, ал ұл — шаңырақтың тірегі. Сондықтан бұл образдар отбасы берекесін сақтайтын екі тұлғаның өнегесін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өз мәнін жоғалтқан жоқ. Жастардың тәрбиелі, жауапты, сыйластыққа берік болуы — отбасының абыройы. Мысалы, жұмысында адал, ата-анасына қамқор, жұртпен сыпайы сөйлесетін жігітті ел «құрметті азамат» деп бағалайды. Сол сияқты, үлкенді сыйлап, үйдің сәнін кіргізіп, ибасымен танылған келін де ел ішінде «келбетті келін» атанады.
Kelin jaqsysy kelbetti.