Батырды екі долы қатынның бірі туады,
Би мен көсемді әйелдің ілуде біреуі туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың батыр, би, көсем болып қалыптасуы тек табиғи қабілетке ғана емес, ана тәрбиесіне, отбасындағы ортаға да байланысты екенін меңзейді. Тура мағынасында батыр да, ел тізгінін ұстар би мен көсем де әйелден туады делінеді. Астарлы мағынасы — ұрпақтың мінезі мен болмысына ананың ақылы, қайраты, тәрбиесі үлкен әсер етеді. Сонымен бірге мақал «батыр» мен «көсем» сияқты асыл қасиеттер сирек туатынын да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «долы қатын» тіркесі — қыңыр, қайсар, мінезі қаталдау әйелдің бейнесі. Халық мұнда ананың тек нәзік емес, қайратты, табанды болатынын көрсетеді. «Би мен көсем» — ақылымен ел бастаған, сөзге шешен, жол көрсете алатын тұлғалар. «Ілуде біреуі туады» дегені олардың сирек кездесетін, ерекше қасиет иелері екенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың тәрбиесінде ананың рөлі зор екенін айту үшін қолданылады. Мысалы, отбасында анасы талапшыл, еңбекқор, сөзінде тұратын болса, бала да сол ортадан тәртіп пен жауапкершілік үйренеді. Сондықтан мақал ұрпақ тәрбиесіне салмақпен қарауға үндейді.
Bı men kósemdi áıeldiń ilýde bireýi týady.