Қатын мұндай көп болмас,
Қарта мұндай боқ болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ескі тұрмысқа тән әзіл-сықақ, ащы мысқыл арқылы айтылған. Тура мағынасында бір нәрсенің тым көп болып, шектен шығуы әжептәуір оғаш көрінеді деген ой бар. Астарлы мағынасы — адам сөзінде, бағасында, мінезінде немесе ісінде асыра сілтеу дұрыс емес, әр нәрсенің өз шегі болады. Кейде көп айтылған сөз де, көп қайталанған мін де қадірді кетіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қатын» мен «қарта» сөздері тура мағынасынан гөрі, халықтық қалжың мен тұрмыстық бағалаудың белгісі ретінде алынған. Мұндағы «көп болмас», «боқ болмас» деген тіркестер заттың немесе құбылыстың шамадан тыс, орынсыз, қадірсіз болып кетуін тұспалдап тұр. Яғни халық ойды өткір жеткізу үшін тұрмыстағы қарапайым, тіпті тұрпайы сөзді әдейі қолданған.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал біреудің шектен тыс мақтануын, орынсыз көбейтпесін, артық сөзін сынағанда қолданылады. Мысалы, бір адам өз жетістігін қайта-қайта айтып, жұртты мезі етсе, «әр нәрсенің шегі бар» деген мағынада осы мақалмен ескерту жасауға болады. Бұл сөз адамның мөлшерді, әдепті және қарапайымдықты сақтауын аңғартады.
Qarta mundaı boq bolmas.