Қатын өлді - қамшының сабы сынды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында бір адамның қайтыс болуын құралдың сынуымен салыстырып айтқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — кейбір ер адамдар әйелін бағаламай, оның орнын ұсақ-түйек нәрсемен тең көретін қатыгез, өрескел көзқарасты әжуалау. Яғни мақал әйелдің отбасындағы орнын емес, оны қадірлемейтін надандықты сынайды. Мұнда адам баласының бір-біріне деген мейірімі мен сыйластығының жоқтығы да сезіледі.
Образдар мен теңеулер
"Қамшының сабы" — мәні шамалы, оңай ауыса салатын нәрсенің бейнесі. Ал "қатын өлді" деген тіркес — ауыр қасіретті өте дөрекі, жүрексіз түрде жеткізу. Екі образдың қатар келуі арқылы халық біреудің жан қайғысын жеңіл көрудің қаншалықты ұят екенін көрсеткен. Бұл теңеу адамның ішкі мәдениеті мен адамгершілігін ашып береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне біреудің отбасы мүшесін, әсіресе әйелді, құрметтемей сөйлегенін сын айту үшін қолданылады. Мысалы, үй ішіндегі қиын жағдайды қалжыңға айналдырып, жұбайының еңбегін елемейтін адамға үлкендер: "Қатын өлді - қамшының сабы сынды" деп, оның қатігездігі мен тәрбиесіздігін бетке басады.