«Айлас қатын мұңдас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «айлас» сөзі «құрдас», «сырлас» сөздері сияқты жасалған: бір айда босанған немесе аяғы ауыр кезі бір айға тұспа-тұс келген әйелдерді айтады. «Мұңдас» — мұңы ортақ, бір-бірінің жағдайын түсінетін жан. Тура мағынасы: аяғы ауыр кезі не босанған уақыты бір келген әйелдер бір-бірімен мұңдас болады, өйткені олардың уайымы, қиындығы, қуанышы ұқсас. Астарлы мағынасы — бір жағдайды бастан кешіп жатқан адамдар бір-бірін сөзсіз түсінеді. Мақалдағы «қатын» сөзі ертеде жай ғана «әйел, келіншек» деген бейтарап мағынада қолданылған.
Образдар мен теңеулер
«Ай» — мұнда аспан шырағы емес, уақыт өлшемі: ана мен баланың айлары. «Айлас» — бір мезгілдегі тағдырлас. «Мұң» — тек қайғы емес, ішкі уайым, бөлісер сыр. Осылайша мақал әйел тіршілігіндегі ең нәзік кезеңнен алынған образ арқылы адамдардың ортақ тәжірибеден туатын жақындығын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бір мезгілде ана болған әйелдер перзентханада, балабақшада, желідегі топтарда танысып, бір-біріне ақыл қосады. Мысалы, балалары бір айда туған екі жас ана түнгі ұйқысыздық пен бала күтімі туралы ақылдасып, жақын дос болып кетеді. Мақалды кеңірек те түсінуге болады: бір қиындықты қатар көріп жатқан кез келген адамдар бір-біріне сүйеніш бола алады.