Сиыр су тастамайды,
Қатын үй тастамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үй ішіндегі береке мен тұрмыс тіршілігінің өзегі әйел-ананың қолында екенін меңзейді. Тура мағынасында сиыр су ішпей, тіршілігін жалғастыра алмайды; сол сияқты қатын да үй шаруасын, ошақ-қасын тастамай, отбасының берекесін сақтайды. Астарлы мағынасы — әйелдің отбасындағы жауапкершілігі, ұйытқы болар еңбегі, ұрпаққа, шаңыраққа деген қамқорлығы өте маңызды деген ой. Мұнда әйелді тек үйде отырумен шектеу емес, үйдің ырысын ұстап тұрған тиянақты, еңбекқор жан ретінде бағалау бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сиыр» — күнделікті тіршілікке тәуелді, өз болмысынан ажырай алмайтын жануардың бейнесі. «Су тастамайды» дегені — қалай да қажет нәрсесін тастай алмайтынын білдіреді. Ал «үй тастамайды» тіркесі — әйелдің үйдің шаруасын, тынысын, тәртібін үзбей ұстайтынын көрсетеді. Яғни, образдар арқылы тұрмыс пен жауапкершілік байланыстырылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әйел еңбегінің қадірін, отбасы ішіндегі үйлестіруші рөлін айтуда қолданылады. Мысалы, көпбалалы отбасында анасы таңнан кешке дейін балалардың сабағы, ас-суы, киімі, үйдің тәртібімен айналысып жүрсе, оның еңбегін осы мақалмен сипаттауға болады. Бірақ мақалдың астарындағы ойды сыйластықпен, тең көзқараспен түсінген дұрыс.
Qatyn úı tastamaıdy.