Қатын көп болса
Шөмішті ит жалайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір үйде немесе бір істің басында әйелдер шамадан тыс көбейіп кетсе, үй ішіндегі ортақ затқа ие болу қиындап, шөмішке дейін ит те жолап кететіндей берекесіздік тууы мүмкін деген ишара. Астарлы мағынасы — көп адамның бір іске орынсыз араласуы, жауапкершіліктің бөлінбей қалуы, тәртіптің әлсіреуі істі ұсақтатып, берекесін қашырады. Яғни, әр нәрсенің өз реті, өз иесі болғаны дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шөміш» — үй тіршілігіндегі ортақ құрал, ал «ит жалайды» деген бейне — қараусыздық пен салақтықтың белгісі. Иттің жалайтын жерге жетуі — бір істің қадірі кетіп, қадағалау азайғанын аңғартады. «Қатын көп болса» деген тіркес әйелдің өзін кемсіту үшін емес, көптің ішінде тәртіп пен үйлесім болмаса, шаруаның шатасатынын астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір жобада тым көп адам араласып, нақты жетекші болмай, жұмыс созылып кеткенде қолданылады. Мысалы, бір топта әркім өз бетінше кеңес беріп, бірақ жауапты адам белгіленбесе, есеп те, нәтиже де шашырап кетеді. Сондайда осы мақал “көп қол болса, іс оңбайды” деген ойды еске салады.
Shómishti ıt jalaıdy.