Қатын ерге қарайды,
Ер жерге қарайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі жауапкершілік пен бағыт-бағдарды астарлап айтады. Тура мағынасында әйел күйеуіне, ер адам жерге, еңбек пен тұрмыс қамына қарайды. Астарлы мағынасы — ер азаматтың міндеті ел асырау, нәпақа табу, тіршілікке тірек болу; ал әйелдің міндеті сол отбасының бірлігін сақтап, еріне демеу болу. Яғни шаңырақтың берекесі екі жақтың да өз орнын білуіне байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын» сөзі қазіргі қолданыста дөрекі естілгенімен, мақалдың тарихи тілдік қабатында «жар, әйел» мағынасында жұмсалған. «Ер» — тек батыр адам емес, отбасының иесі, еңбек иесі. «Жерге қарайды» дегені еркектің жер жыртып, мал бағып, кәсіп қылып, сыртқа қарап еңбек етуін білдіреді. Яғни жер — күнкөрістің, ырыс пен несібенің бейнесі.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасыдағы рөлдерді ұғындыру үшін айтылады. Мысалы, жас отбасы қалада тұрса да, ер адам табыс тауып, жауапкершілік алып, ал жар үй ішінің берекесін, тәрбиесін, татулығын сақтауға атсалысады. Бірақ мақалдың мәні әйелді төмендету емес, екі жақтың бір-бірін толықтыруы екенін ұмытпаған жөн.
Er jerge qaraıdy.