Жырақтан құтқарса - атың мұра,
Жалғыздықтан құтқарса - қатын мұра.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қиын сәтте сүйеп, аман алып қалатын нәрсенің қадірін айтады. Тура мағынасында, жырақ жолда немесе алыс сапарда атты көлік ретінде пайдалану — мұрадай қымбат, себебі ол шаршатқанда жеткізіп, қауіптен құтқарады. Ал жалғыз қалған адамға қосағының, жардың орны ерекше: ол тірек, серік, көңілге медеу болады. Астарлы мағынасы — адамның өмірінде қажет кезде қолдау көрсететін жан мен құралдың бағасы өлшеусіз екенін ұғындыру.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ат» — тек көлік емес, ер жігіттің сенімді серігі, жолдағы қуат пен қорған. «Қатын» сөзі ескі қолданыста жар, әйел мағынасында келіп, отбасылық жылылық пен жан серігін білдіреді. Жырақ — алыстық, ұзақ жол, бөгет пен қиындықтың бейнесі. Жалғыздық — адамға салмақ түсіретін ішкі мұң, сүйеніштің жоқтығы. Яғни мақал екі түрлі мұқтаждықты салыстырады: жолдағы мұқтаждыққа ат, өмірлік мұңға жар керек.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл сөзді «адамға керегінің қадірі қиын кезде білінеді» деген ойда қолдануға болады. Мысалы, қалада жұмыстан шаршап, кешке жалғыз қайтқан адамға отбасының жылы сөзі немесе сенімді жұбайының қолдауы үлкен демеу болады; ал ұзақ сапарда көлік немесе жолай серік болған адамды қиындықтан құтқарады.
Jalǵyzdyqtan qutqarsa - qatyn mura.