Келіннің сөзі кетпендей,
Баланың сөзі батпандай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал келін мен баланың айтқан сөзінің салмағы әртүрлі болатынын астарлап жеткізеді. Тура мағынасында «кетпен» де, «батпан» да салмақ өлшемі сияқты көрінеді, ал ауыспалы мағынада келіннің сөзі жеңіл, жұмсақ, байқап айтылатын болса, баланың сөзі ауырлау, кесіп түсетін, тура әсер ететін сөз ретінде салыстырылады. Халық мұнда үй ішіндегі сөз мәдениетін, жасы кіші адамның да айтқанын орынсыз деп менсінбей қарамау керек екенін еске салады.
Образдар мен теңеулер
«Кетпен» — жеңілдеу еңбек құралының бейнесі, ал «батпан» — өте ауыр салмақтың өлшемі. Осы екі образ арқылы сөздің әсері салыстырылады. Келіннің сөзі әдеппен, иба сақтап айтылса, баланың сөзі аңғал, тік, кейде ауыр тиетін болуы мүмкін деген ой бар. Мұнда салмақ тек дыбыста емес, сөздің мінезге, отбасылық қарым-қатынасқа тигізетін ықпалында.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың бір-бірімен сөйлескенде сөзін өлшеп айтуына қатысты қолданылады. Мысалы, отбасында келін үлкендерге жұмсақ сөйлеп, ал бала бір ауыз тік сөзбен көңілге тиіп қалуы мүмкін. Сол себепті бұл нақыл үй ішіндегі әдепті, сабырды және сөз жауапкершілігін үйретеді.
Balanyń sózi batpandaı.