Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
«Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін білдіреді. Тура мағынасында «біреуге қарсылас болғанша, өз күнің басқа болсын» деген ой айтылса, астарлы мағынасы — қызғаныш, бақталастық адамды шаршатады, ал өз өміріңді түзеп, өз бағытыңды таңдаған пайдалы. Халық мұнда өзгенің жетістігін көре алмай күйінуден сақтандырып, сабыр мен өзіңе сенуді насихаттайды.
Образдар мен теңеулер
«Күндесті» сөзі мұнда жай қарсылас емес, іштарлықпен қарайтын, көре алмайтын адам бейнесін береді. Ал «күнің басқа болсын» деген тіркес — өз тағдырың, өз бағытың, өз несібең бөлек болсын деген тілек. Яғни мақал адамды біреудің орнын тартып алуға емес, өз орнын табуға шақырады. Бұл жерде «күн» сөзі өмір, тіршілік, несібе, жол мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал әсіресе жұмыс, оқу, бизнес сияқты ортада өте орынды. Біреудің табысына қызғанышпен қарағаннан гөрі, өз дағдыңды дамытып, алға ұмтылған дұрыс дегенді ескертеді. Мысалы, екі әріптес бір-бірінің жетістігін күндеп, уақыт жоғалтудың орнына, бірі өз кәсібін жетілдіріп, өзі жоғары нәтижеге жетуі мүмкін. Осылайша мақал бәсекені емес, өзін-өзі дамытуға үндейді.
Мақалдағы сөздер
күндес — Бір ердің бірнеше әйелінің бір-біріне қатысты атауы: бір күйеуге қосылған әйелдер бір-біріне күндес болып саналады.