Байға келін болғанша,
кедейге қыз бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал келін болып түскен өмірдің жауапкершілігі мен ауыртпалығын білдіреді. Бай үйіне келін болғаннан гөрі, кедей отбасының қызы болып қалған жеңілірек деген астар бар. Мұндағы ой — байлықтың өзі әрдайым бақ емес, кейде мол дәулетпен бірге талап, мінез таласы, күтім, салтанат, ел көзінің сыны да көбейеді. Ал кедей отбасында қыз болып өсу — еркіндеу, өз орныңды сақтау, ата-ана мейірімін көбірек көру деген мағынада айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — дәулеті бар, бірақ тұрмыстық салмағы да мол әулеттің бейнесі. «Келін» — жаңа ортаға бейімделетін, үлкен жауапкершілік көтеретін жан. «Кедейге қыз» — қарапайым, алаңсыздау, өз шаңырағында еркіндеу өсетін өмірдің символы. Яғни мақал байлық пен тұрмыстың сыртқы көрінісіне емес, адамның ішкі жай-күйі мен тыныштығына мән береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды тек материалдық жағдайға қызықпауға шақырады. Мысалы, біреу ауқатты әулетке тұрмысқа шығуды үлкен бақыт деп ойлауы мүмкін, бірақ кейін жаңа ортадағы қатал тәртіп пен шектен тыс талаптар оған ауыр тиюі ықтимал. Сондықтан мақал «сыртқы байлықтан бұрын, өмірдің жайлылығы мен көңіл тыныштығын ойла» дегенді ескертеді.
kedeıge qyz bol.