Мал бәйбішенікі, бай тоқалдікі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-мүлік үй ішіндегі екі әйелдің арасында бөлінеді дегенге саяды. Астарлы мағынасы — отбасындағы байлық пен тұрмыстық игілік әркімнің үлесіне қарай немесе әртүрлі ықпалмен бөлінуі мүмкін, бірақ ол әрдайым әділдікке сай келе бермейді. Халық бұл сөз арқылы үй ішіндегі мүдде, бөлініс, қызғаныш пен есеп-қисаптың да болатынын емеурінмен жеткізген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бәйбіше» — бірінші әйел, ал «тоқал» — кейін алған әйел. «Мал» сөзі тек төрт түлік емес, жалпы дәулет, дүние, қора-қопсы, ырыс ұғымын білдіреді. Сондықтан мақалдың образдық мәні — байлықтың отбасы ішіндегі орны, кімнің ықпалы күшті болса, соған қарай дүние бұрылып кетуі. Бұл жерде халық тұрмыстағы тартысты да, билікті де ишарамен көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көбіне отбасы мүшелері арасында мүлікті бөлу, бас пайдасын ойлау, немесе біреудің ықпалы басым болған жағдайды сипаттауда айтылады. Мысалы, бір әулетте мұра бөлінгенде, үлкеннің сөзі жүріп, кейбірінің үлесі көбірек кетсе, адамдар осы мақалға салып айтуы мүмкін. Яғни ол тұрмыстағы әділетсіздік пен ішкі тепе-теңдікті меңзейді.