Еркек көп жер отынға жарымайды,
Әйел көп жер суға жарымайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үй ішіндегі істің бір адамға ғана емес, ортақ тәртіп пен үлеске сүйенетінін аңғартады. Тура мағынада көп еркек жиналған жерде отын да тез таусылады, көп әйел жиналған жерде су да жетпей қалуы мүмкін деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — адам көп болса, жұмыс та, шығын да көбейеді; әркімнің қажеті, қолдығы, шаруасы бар. Сондықтан көптің басын қосқанда ырыс қана емес, жауапкершілік те бірге келеді. Мақал бірліктің қадірін емес, көпшіліктің салмағын, тірлікте есеп пен ұқыптылық керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «отын» мен «су» — күнделікті тұрмыстың ең қажетті нәрселері. Отын — жылу мен тіршіліктің, су — тазалық пен өмірдің нышаны. «Еркек көп», «әйел көп» деген тіркестер жынысты кемсіту үшін емес, үй ішіндегі көп адамға ортақ шаруаның көбейетінін бейнелеу үшін қолданылған. Яғни халық өмірдің шындығын қарапайым заттар арқылы дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен отбасы, қонақ көп үй, не бір шаңыраққа бірнеше адам жиналған жағдайға сай айтылады. Мысалы, студенттер бір пәтерде көп тұрса, тамақ, су, жарық, тазалық шығыны да артады. Сонда бұл мақал «көптің есебі көп, алдын ала қамдану керек» деген ескерту ретінде қолданылады.
Áıel kóp jer sýǵa jarymaıdy.